Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης: Κομμάτι ιστορίας από την ιστορία της πόλης

Γρηγόρης Μυστιλιάδης

90 χρόνια, ή και 89, αναλόγως την οπτική. 80 διοργανώσεις. Μερικές εκατοντάδες χιλιάδες εκθετών και μερικά εκατομμύρια επισκεπτών. Αριθμοί, που όπως πάντα λένε μονάχα τη μισή αλήθεια – στην καλύτερη των περιπτώσεων. Γιατί οι αριθμοί είναι ψυχροί, σοβαροί και εξηγήσιμοι. Τα συναισθήματα, όμως, που γεννά και οι αναμνήσεις που ξυπνά ένας θεσμός όπως η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, δεν είναι. Γιατί σε αυτή τη συζήτηση, οι αριθμοί μπορεί να χρησιμεύουν μονάχα ως σελιδοδείκτες που προσδιορίζουν και ταξινομούν τις αναμνήσεις του καθενός. Εκείνες που πραγματικά έχουν σημασία.

562353_579223705473309_443936287_n
Φωτογραφία: Σωκράτης Ιορδανίδης

Όπως για παράδειγμα την πρώτη φορά που θυμάσαι να σε πηγαίνει στην Έκθεση ο πατέρας σου. Και αργότερα, όταν η Έκθεση γίνεται εξαιρετική αφορμή για βόλτα στη σεπτεμβριάτικη Θεσσαλονίκη μαζί με φίλους. Εκεί που ξαφνιάζεσαι από καινούργιες εφαρμογές, μηχανήματα, προϊόντα, υπηρεσίες και κάθε είδους ευρεσιτεχνίες. Εκεί που γνωρίζεσαι από
την αρχή με γνώριμες αλλά και καινούργιες εφημερίδες και περιοδικά, που μαθαίνεις για οργανώσεις και θεσμούς, για νέες και παλιότερες εταιρείες κάθε είδους, για επιχειρηματικές προσπάθειες και φρέσκιες ιδέες. Και πάνω απ’ όλα, εκεί που νιώθεις πέραν πάσης αμφιβολίας μια ολόκληρη πόλη να συγκεντρώνεται, να ζει και να αναπνέει μέσα σε έναν οικείο χώρο, να γίνεται γρήγορα (μα και αβίαστα) παρέα, έτοιμη να καλωσορίσει άλλες, ακόμα μεγαλύτερες παρέες από την υπόλοιπη Ελλάδα, τα Βαλκάνια, την Ευρώπη, τον κόσμο.

Όλα ξεκινούν τη δεκαετία του ’20 και το όραμα του Νικόλαου Γερμανού. Έχοντας σπουδάσει ζωολόγος στην Αθήνα και το εξωτερικό, ολοκληρώνοντας και μια ερευνητική εργασία στην Νάπολη της Ιταλίας, ο γεννημένος στη Χαλκιδική επιστήμονας επέστρεψε στην Αθήνα στις αρχές του 20ου αιώνα και διορίσθηκε καθηγητής της Φυσικής Ιστορίας στο Διδασκαλείο Αθηνών. Ο Νικόλαος Γερμανός είναι ο άνθρωπος που δημιούργησε τον πρώτο ζωολογικό κήπο και το πρώτο ενυδρείο στην Ελλάδα, ενώ με την απελευθέρωση της Μακεδονίας επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και εξελέγη βουλευτής.

1796514_672425386153140_1200041283_n

Ο Γερμανός έλαβε υπόψη όλα εκείνα τα στοιχεία που έκαναν την πόλη της Θεσσαλονίκης ιδανική υποψήφια για να φιλοξενήσει μια «ετήσια εμποροπανήγυρη», η οποία «θα ήτο μεγάλης ωφελείας πρόξενος και διά την Μακεδονίαν και δι’ ολόκληρον την Ελλάδα»: Μακραίωνη ιστορία, σημαντικό λιμάνι, εμπορικό πέρασμα για τα Βαλκάνια και τη Δυτική Ευρώπη, πολυπολιτισμική σύνθεση πληθυσμού (Έλληνες, Τούρκοι, Βούλγαροι, Γάλλοι, Αρμένιοι, Ιταλοί και πολυάριθμη εβραϊκή κοινότητα), ύπαρξη ισχυρών εταιρειών, τραπεζών, προξενείων και χρηματιστηριακών γραφείων. Στο μυαλό του, η συγκυρία ήταν μοναδική – και δεν είχε άδικο. Στις 28 Απριλίου του 1925 υποβάλει αίτηση στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, ζητώντας άδεια για την πραγματοποίηση μιας διεθνούς εκθέσεως, της πρώτης στη χώρα. Κάτι περισσότερο από έναν χρόνο αργότερα, στις 3 Οκτωβρίου του 1926, η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ανοίγει για πρώτη φορά τις πύλες της στο κοινό, στεγαζόμενη στο Πεδίον του Άρεως που είχε παραχωρήσει ο στρατός. Η πρώτη αυτή Έκθεση φιλοξένησε 600 εκθέτες, 310 εκ των οποίων προέρχονταν από το εξωτερικό, με δύο επίσημες συμμετοχές, αυτές της Σοβιετικής Ένωσης και της Ουγγαρίας. Προσέλκυσε 100.000 επισκέπτες, ενώ η μετακίνησή της στις σημερινές εγκαταστάσεις ήρθε αργότερα, το 1937. Σε αυτήν την πρώτη Έκθεση, η Nestle μοίραζε δωρεάν γάλα (και προκαλούσε «ουρές» από ανθρώπους που καλωσόριζαν το «δώρο», σε δύσκολα χρόνια), η ΦΙΞ πρόσφερε έναντι μιας δραχμής ένα παγωμένο ποτήρι μπίρα και ο ραδιοηλεκτρολόγος Χρήστος Τσιγγιρίδης ξεκινούσε τη λειτουργία του Πρώτου Ραδιοσταθμού Θεσσαλονίκης.1148923_575379942524352_1879200716_n

Στα χρόνια που ακολουθούν, η Έκθεση αρχίζει σιγά σιγά να γιγαντώνεται, έχοντας ασφαλώς και ατυχείς στιγμές. Μια τέτοια συνέβη στην δεύτερη διοργάνωση, όταν το απόγευμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1927 διακόπηκε η ηλεκτροδότηση και η Έκθεση βυθίστηκε στο σκοτάδι! Ως επί το πλείστον, όμως, κερδίζει όλο και περισσότερη αναγνώριση και κύρος. Το 1928, ο Ελευθέριος Βενιζέλος γίνεται ο πρώτος Έλληνας Πρωθυπουργός που την επισκέπτεται, επιστρέφοντας από το Βελιγράδι. Την επόμενη χρονιά, σημαντικές εταιρείες όπως ο καφές «Λουμίδης» και τα μπισκότα «Παπαδοπούλου» κερδίζουν τις εντυπώσεις, ενώ πολύ μεγάλη αίσθηση προκαλεί η πρώτη Έκθεση Ελληνικού Τύπου που περιλαμβάνει εφημερίδες και περιοδικά που κυκλοφόρησαν μετά την επανάσταση του 1821!

Το 1931 οι κυρίες της Θεσσαλονίκης συρρέουν στην Έκθεση για να θαυμάσουν και να αγοράσουν τα φημισμένα καλλυντικά της Elizabeth Arden, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά. Την ίδια στιγμή, ο κόσμος μένει άφωνος με τον Γύρο του Θανάτου που φιλοξενείται στο εντυπωσιακό για τα δεδομένα της εποχής Λούνα Παρκ που έχει στηθεί μέσα στις εγκαταστάσεις της ΔΕΘ. Το 1935 είναι η σειρά της 10ης διοργάνωσης, που έμελλε να είναι η πρώτη που δεν θα έβλεπε ποτέ ο ιδρυτής της. Ο Νικόλαος Γερμανός είχε φύγει από τη ζωή τον Γενάρη του ίδιου έτους, λίγες μόνο ώρες αφότου είχε εξασφαλίσει από την κυβέρνηση νέους χώρους για την επέκταση της Έκθεσης. Το 1936 την επισκέπτεται και ο διάδοχος Παύλος, ενώ το 1938 η Έκθεση παίρνει την πρώτη «μυρωδιά» από τη επερχόμενη λαίλαπα του πολέμου, καθώς ανάμεσα στις σημαίες στην πύλη της κυματίζει και εκείνη με τη σβάστικα, αφού η χιτλερική Γερμανία συμμετέχει επίσημα στη ΔΕΘ.

10294513_696382417090770_7035443944168403529_nΟ Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, οι καταστροφές που προξένησαν οι Γερμανοί κατά την αποχώρησή τους από την πόλη και ο εμφύλιος που ακολούθησε διακόπτουν τη λειτουργία της Έκθεσης για 10 ολόκληρα χρόνια, από το 1941 μέχρι το 1950. Από την πρώτη μεταπολεμική ΔΕΘ, που ανοίγει τις πύλες της στις 16 Σεπτεμβρίου του 1951, η Έκθεση αλλάζει πρόσωπο και στρέφεται περισσότερο στις οικονομικές συναλλαγές και την προσπάθεια για ανοικοδόμηση, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο τον πανηγυρικό, εορταστικό χαρακτήρα. Ο αριθμός των επισκεπτών αυξάνεται, όπως και η παρουσία ξένων και ισχυρών εταιρειών, και η Έκθεση παίρνει το δρόμο που θα την οδηγήσει σιγά σιγά σε αυτό που είναι σήμερα: ένας πολύ δυναμικός και σημαντικός θεσμός με διεθνή ακτινοβολία και κύρος.

Έτος – σταθμός είναι το 1960. Η 25η ΔΕΘ δεν έχει πια τα περίπτερα Α’, Β’ και Εθνικής Παραγωγής, που έχουν γκρεμιστεί για να χτιστεί στη θέση τους το «Αλεξάνδρειο Μέλαθρον». Το σημαντικότερο γεγονός, όμως, είναι η πρώτη διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, μια ιδέα του Λίνου Πολίτη και του Παύλου Ζάννα! Εκείνες τις μέρες στην Έκθεση μπορούσε κανείς να συναντήσει «ιερά τέρατα» της ελληνικής τέχνης, όπως ο Στρατής Μυριβήλης, η Κατίνα Παξινού, η Τζένη Καρέζη, ο Δημήτρης Χορν και η Αλική Βουγιουκλάκη. Οι δύο τελευταίοι ήταν και οι νικητές των βραβείων Ανδρικού και Γυναικείου Ρόλου αντίστοιχα.

Το 1970 είναι η πρώτη φορά που οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν τον Πύργο του ΟΤΕ ολοκληρωμένο, ενώ πολλά μεγάλα ονόματα της εγχώριας και διεθνούς μουσικής σκηνής συναρπάζουν τους επισκέπτες με τις συναυλίες τους: Ολύμπιανς, Αλ Μπάνο, Ρομίνα Πάουερ, Άιντολς, και η εικόνα του κατάμεστου Παλέ ντε Σπορ αρχίζει να γίνεται συνήθεια. Το 1974, δε, ο εκσυγχρονισμός και η στροφή στη Δύση γίνονται πια εμφανή, καθώς η Θεσσαλονίκη αποκτά το πρώτο drive – in στα Βαλκάνια! Στην οθόνη, ο Κλιντ Ίστγουντ ενσαρκώνει τον Επιθεωρητή Κάλαχαν, κρατώντας το διάσημο Μάγκνουμ του…

Το αυτοκίνητο, δε, είχε πάντα περίοπτη θέση στην Έκθεση. Ειδικότερα μετά το 1980, όταν πολλές κατασκευάστριες εταιρείες φιλοξενούνταν στο χώρο και επιδείκνυαν νέα και παλιότερα μοντέλα τους. Από κοντά και εκείνες που κατασκεύαζαν ή εμπορεύονταν ανταλλακτικά και εξαρτήματα. Η πρώτη, πάντως, σημαντική παρουσία, δεν ήταν άλλη από εκείνη του εξακύλινδρου Dodge το μακρινό 1930, που είχε προκαλέσει τον θαυμασμό στους επισκέπτες, καθώς διέθετε και κάτι ανήκουστο για την εποχή: υδραυλικά φρένα! Το 1965 αποτελεί ορόσημο στην παρουσία του αυτοκινήτου στη ΔΕΘ, αφού διοργανώνεται για πρώτη φορά το Ράλλυ ΔΕΘ, το οποίο μάλιστα κερδίζει ένα Mini Cooper S. Πολύ σημαντική ήταν και η παρουσίαση στη ΔΕΘ του Pony (το πλαίσιο του αυτοκινήτου, για την ακρίβεια), του πρώτου συναρμολογημένου στην Ελλάδα μοντέλου, στα τέλη της δεκαετίας του ’60.

523366_561460913916255_425895311_n

Φυσικά, η ιστορία της ΔΕΘ περιλαμβάνει πολλές ακόμα στιγμές, μικρές και μεγάλες, περισσότερο ή λιγότερο σημαντικές. Αυτό που όμως μένει στο μυαλό και τη συνείδηση όλων, είναι το πόσο ισχυροί είναι πλέον οι δεσμοί της διοργάνωσης με την πόλη που την φιλοξενεί. Όταν στη Θεσσαλονίκη κάποιος αναφέρεται στην «Έκθεση», είναι αυτονόητο σε ποια έκθεση αναφέρεται, έστω και αν, στον 21ο αιώνα πια, η ΔΕΘ είναι μονάχα η κορωνίδα από μια πλειάδα σημαντικών εκθέσεων κάθε είδους που φιλοξενούνται στην πόλη. Όπως και να το δει κανείς, είναι γεγονός ότι η ιστορία της ΔΕΘ αναμειγνύεται αρμονικά με την ιστορία της πόλης.

Φέτος, η ΔΕΘ θα διεξαχθεί και πάλι στις εγκαταστάσεις της HELEXPO, από 5 έως 13 Σεπτεμβρίου, σε μια χρονιά που συμπληρώνει 90 χρόνια από την ίδρυσή της, 89 από την πρώτη διοργάνωση και 80 συνολικά διοργανώσεις. Μέσα σε μια δύσκολη συγκυρία, η Έκθεση δείχνει όχι απλά πως επιβιώνει, πως αντέχει στο χρόνο και τις πάσης φύσεως δυσκολίες, αλλά πως συνεχίζει να διατηρείται φρέσκια, ζωντανή και επίκαιρη, καθώς ρίχνει το βάρος στην επιχειρηματική καινοτομία, την τεχνολογία, την ελληνική επιχειρηματικότητα, την ενέργεια, το αυτοκίνητο, τον αγροτικό τομέα, τον αθλητισμό και σε πολλές άλλες σημαντικές εκφάνσεις της κοινωνικής και οικονομικής ζωής των ημερών μας. Είναι ένα ασφαλές στοίχημα πως θα κατορθώσει ξανά να προσελκύσει εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες και να αποτελέσει πραγματικό σημείο αναφοράς στα Βαλκάνια. Όμως, πάνω απ’ όλα, θα μας δώσει για άλλη μια χρονιά τη δυνατότητα να σφυρηλατήσουμε, στα περίπτερα, τις σκηνές και τους δρόμους της, το σημαντικότερο λάφυρο που μπορούμε: καινούργιες, ζωντανές αναμνήσεις.

Ευχαριστούμε τον Άκη Λαζάρου για το φωτογραφικό αρχείο.

80Tif_650x100_EL_Alt