Με μεράκι και αγάπη για τους τέσσερις τροχούς

ΦΙΑΟ

Σωτήριος Βενέτης

Η  μεγαλύτερη εφεύρεση του ανθρώπου, η οποία και έδωσε τη μέγιστη ώθηση στην εξέλιξη του είδους μας, είναι ο τροχός. Καθημερινά στη ζωή μας, σχεδόν  οτιδήποτε χρησιμοποιούμε βασίζεται στον τροχό για να λειτουργήσει ή για να κατασκευαστεί. Παρόλο όμως που ο τροχός έχει πολυάριθμες εφαρμογές, παγκοσμίως η πιο αντιπροσωπευτική του μορφή είναι σαν εξάρτημα στο τροχοφόρο όχημα.

Μέσα στην πορεία της ιστορίας, ο άνθρωπος κατάφερε να εφεύρει και να κατασκευάσει πάρα πολλά πράγματα, άλλα σημαντικά και άλλα όχι τόσο. Το σπουδαίο όμως σε αυτήν τη διαδικασία είναι ότι πάντοτε συνέχιζε να εξελίσσει το αντικείμενο που δημιούργησε, βάσει των αναγκών του και των συνθηκών που επικρατούσαν. Τα τροχοφόρα οχήματα, αυτοκίνητο ή μοτοσικλέτα, δεν ξεκινήσανε έτσι όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. Αρκεί κανείς να δει εικόνες από τις πρώτες προσπάθειες των εφευρετών, και θα καταλάβει πως η βάση για τα αυτοκίνητα δεν ήταν παρά οι άμαξες της εποχής. Οι δε κινητήρες  ξεκίνησαν από τον ατμό, με ανεπίσημες πληροφορίες να μιλάνε για το 1788 ενώ ήδη το 1909, είχαμε επιτυχές ηλεκτροκίνητο αυτοκίνητο, το Baker Electric.

Σύντομα, οι βενζινοκινητήρες έκαναν την παρουσία τους  και σιγά σιγά ο ατμός εξαλείφθηκε, ενώ ο ηλεκτροκινητήρας έπεσε σε λήθη, λόγω πρωτίστως του μεγάλου προβλήματος της αποθήκευσης ενέργειας. Με το πέρασμα των δεκαετιών ο βενζινοκινητήρας συνέχισε να εξελίσσεται σε όλες τις βιομηχανικές χώρες. Παράλληλα όμως, ένας άλλος κινητήρας εσωτερικής καύσεως που έκανε την εμφάνισή του από τα τέλη του προπερασμένου αιώνα, έμεινε σχεδόν απαράλλαχτος στη γενική του μορφή. Σχεδόν τέλειος από τη σύλληψή του, ο πετρελαιοκινητήρας του RudolfDiesel, ακόμη και σήμερα συνεχίζει να μετακινεί από μικρά επιβατικά αυτοκίνητα μέχρι τρένα.

Εκτός όμως από τους κινητήρες, η εξέλιξη των οχημάτων επηρέασε και το υπόλοιπο σύνολο. Οι αρχικές άμαξες, άρχισαν να αποκτούν αμάξωμα, ώστε να αντιμετωπιστούν οι καιρικές συνθήκες. Πολυτελή σαλόνια στο εσωτερικό από εξειδικευμένους αμαξοποιούς έκαναν την εμφάνισή τους. Τα ηλεκτρικά παράθυρα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν πολυτέλεια, πρωτοτοποθετήθηκαν σε αυτοκίνητα τη δεκαετία του ‘20. Ενώ το κλιματιστικό για κρύο αέρα, εμφανίστηκε μόλις μεταπολεμικά, κάνοντας χρήση κουτιού με πάγο.

Από τα επιτεύγματα του ανθρώπου, το τροχοφόρο είναι ένα από τα πιο πρόσφατα και ένα από τα ελάχιστα που η εξέλιξή τους είναι ραγδαία. Οι επιδόσεις και η τεχνολογία που θεωρείται ακμή την όποια χρονική στιγμή επιτεύχθηκαν, γίνονται καθημερινότητα σε μόνο μια δεκαετία πλέον.  Και ο λόγος δεν είναι μόνον η ανάγκη, αλλά πολύ περισσότερο η απήχηση που έχει αυτό το αγαθό στον άνθρωπο. Σχεδόν όλοι, ασχέτου φύλου, ηλικίας, οικονομικού ή κοινωνικού υπόβαθρου, εντυπωσιάζονται από κάποιο αυτοκίνητο ή κάποια μοτοσικλέτα σε μια στιγμή της ζωής τους. Και αυτό είναι αρκετό κίνητρο για τις βιομηχανίες ώστε να προσπαθούν.

Ό,τι όμως εξελίσσεται ραγδαία, είναι καταδικασμένο και να φθείρεται με τον ίδιο ρυθμό. Έτσι, στην άμεση ιστορία της βιομηχανίας των τροχοφόρων, συναντάμε παραδείγματα εταιρειών που έλαμψαν για λίγο και χάθηκαν γιατί ο ανταγωνισμός ήταν μεγάλος (Pontiac, Wartburg, Henderson), χώρες που δεν μπόρεσαν να διατηρήσουν την παραγωγή τους λόγω πολιτικών καταστάσεων (Ελλάδα), ακόμη και εξάλειψη ολόκληρων βιομηχανικών πόλεων λόγω οικονομικο-κοινωνικών παραγόντων (Ντιτρόιτ).

Είναι πολύ δύσκολο κανείς να συμπεριλάβει την ιστορία του πιο αντιπροσωπευτικού είδους τροχού σε ένα άρθρο. Έχουν γραφτεί ολόκληρα βιβλία για την εξέλιξη των τροχοφόρων οχημάτων. Και πλέον μέσω της τεχνολογίας, κανείς έχει πρόσβαση σε όλη αυτήν την εξιστόρηση της εξέλιξης, τις περισσότερες φορές και με εικόνες, που δείχνουν επακριβώς κάτι πώς ήταν και πώς έγινε!

Αλλά, υπάρχει και η άλλη πλευρά του θέματος, που περιλαμβάνει μια μερίδα ανθρώπων σαν εμάς. Όσους δεν μας αρέσει να διαβάζουμε, έστω και αν το βιβλίο είναι εμπλουτισμένο με εικόνες. Και που στις εικόνες, ενώ οι άλλοι βλέπουν και θαυμάζουν, εμείς αναρωτιόμαστε πώς να είναι άραγε η άλλη πλευρά του αυτοκινήτου, ό,τι δεν φαίνεται στην εικόνα. Εμάς, που μας είναι τόσο σημαντικά η μυρωδιά του ζεστού κινητήρα και η αφή του γράσου και που γνωρίζουμε ότι δεν γίνεται να μεταδοθούν μέσα από ένα βιβλίο. Έστω και αν αυτό έχει εικόνες.

Είμαστε η μικρή μερίδα ανθρώπων που μας αρέσει να διατηρούμε, όσο μπορεί ο καθένας μας, οχήματα, τα οποία κάποτε ήταν η καθημερινότητα αλλά σήμερα κανείς τα βρίσκει μόνο σε βιβλία πια. Και έχουμε δημιουργήσει, με έδρα τα Ιωάννινα, τη δική μας Λέσχη που ονομάζεται: «Φίλοι Ιστορικών Αυτοκινήτων Οχημάτων Ηπείρου». Πολλοί αναρωτιούνται, αν αυτό που κάνουμε αξίζει τον κόπο, ενώ άλλοι μας «ζηλεύουν» με την καλή έννοια πάντα και επιθυμούν να είχαν και αυτοί τον τρόπο και τη δυνατότητα να κάνουν το ίδιο. Από την άλλη μεριά είναι τα παιδιά, τα οποία ακόμη και στη σημερινή εποχή της ηλεκτρονικής κοινωνίας, πάντα γυρίζουν να δουν ένα παράταιρο όχημα, βγαλμένο από το παρελθόν να κινείται με άνεση στους δρόμους.  Κάτι που δε μοιάζει με όσα έχουν συνηθίσει να βλέπουν και για το οποίο αξίζει να σηκώσουν τα μάτια τους από το κινητό τους.

Πιστεύουμε πως όλη αυτή η διαδικασία του ξεσκουριάσματος, της γάνας και των μαυρισμένων νυχιών, της ατελείωτης έρευνας για σπάνια ανταλλακτικά, της πατέντας για να δουλέψει κάτι που κανείς δεν θυμάται πια πώς να το φτιάξει, ίσως είναι ο μόνος τρόπος που έχουμε να πολεμήσουμε τη μόνη μάχη που πάντα ο άνθρωπος θα τη χάνει. Τη μάχη ενάντια στον χρόνο. Δεν μπορούμε να φτιάξουμε έναν ακόμη Παρθενώνα για να αφήσουμε το στίγμα μας, αλλά προσπαθούμε να κρατήσουμε ζωντανό τον καλύτερο εκπρόσωπο της σπουδαιότερης εφεύρεσής του είδους μας και να μην αφήσουμε να χαθεί η ιστορία του στη λήθη.