Φίλες παντοτινές

Κοσμίδης Ελευθέριος

Το να καταπιανόμαστε καλοκαιριάτικα με βαθιά φιλοσοφικά ερωτήματα, είναι δύσκολο και συνάμα μάλλον επικίνδυνο σπορ.

Λόγου χάρη «υπάρχει αληθινή φιλία μεταξύ ενός άνδρα και μιας γυναίκας«; Αυτό το ερώτημα έχει απασχολήσει για περισσότερα από 100 χρόνια τιτάνες της ακαδημαϊκής διανόησης. Ενέπνευσε βραβευμένους συγγραφείς αλλά και το ακριβοθώρητο Hollywood, για να παράξει πολυάριθμες ταινίες αποκλειστικά με θέμα αυτό και άλλες που απαντουν εμφατικά σε τούτο το ερώτημα.

Πραγματικά βαθύ ερώτημα, που αγγίζει μια ευαίσθητη «κλωστή» στο «εργόχειρο» των ανθρωπίνων σχέσεων. Υπό συνθήκες μάλιστα, απειλεί να το ξηλώσει όλο, με εξαιρετικά δυσάρεστες συνέπειες για τους φίλους.

Υπάρχει όμως και ένα φιλοσοφικό ερώτημα, που ισοδυναμεί μάλλον με πυρηνική έκρηξη στο «πεδίο δοκιμών» των ανθρωπίνων σχέσεων:

Υπάρχει άραγε αληθινή φιλία μεταξύ γυναικών;

Ανταγωνισμός

Μια στάση που καλλιεργείται από τα μαθητικά μας χρόνια και ενθαρρύνεται από μαμάδες με περισσή αφέλεια. Εδραιώνεται δε, όταν στη ζωή των φιλενάδων παρεισφρήσει κάποιος άνδρας.

Όταν σε μια πολυκαιρισμένη κοριτσίστικη σχέση, δεν κατακτηθούν τα ορόσημα της αυτογνωσίας των φιλενάδων, τότε η σχέση θαμπώνει. Χάνεται ακόμα και η αξία της εμπειρίας χρόνων φιλίας.

Όταν ως άλλος πρίγκηπας του παραμυθιού, ένας άντρας κάνει την εμφάνισή του, ο θησαυρός της κοριτσίστικης φιλίας αποδεικνύεται άνθρακες.

Είναι κανόνας της ζωής περισσότερο παρά μια εμπεριστατωμένη επιστημονικά θέση, πως όσο η αυτογνωσία των μερών δεν ωριμάζει με τη φιλική σχέση, δημιουργείται ανισορροπία που απλά αποκαλύπτεται με αφορμή κάποιο αγόρι. 

Βρίσκονται να συμμαχούν στις φιλίες αυτές, η κακή εικόνα του εαυτού, ένας ανεπίγνωστος ναρκισσισμός και μια αλλόκοτη συναισθηματική τσιγκουνιά. Δυστυχώς δεν είναι λίγοι, εκείνοι που καταλήγουν ή επιλέγουν συνειδητά να έχουν ανταγωνιστική στάση στις σχέσεις τους και να πληγώνουν τα άτομα που έρχονται κοντά. Για αυτό υπάρχει ανάγκη να δει ο καθένας τι επιθυμεί και τι τελικά παίρνει από τη σχέση αυτή. Ο δρόμος από το Εγώ στο εμείς της Ομάδας, πρέπει να έχει σαφή όρια, για να οδηγήσει από την «αναγκαία» αποδοχή, στην αληθινή φιλία. 

Ζήλεια

Μια δεύτερη αιτία κατάρρευσης της φιλικής σχέσης μεταξύ γυναικών είναι η ζήλια. Πριν από ένα περίπου αιώνα, ο Φρόιντ έγραφε: «η ζήλεια… μου φαίνεται ότι μπορεί να μας δώσει την πιο βαθιά κατανόηση της ψυχικής ζωής, τόσο της ομαλής, όσο και της παθολογικής».

Στην ψυχανάλυση, «η ζήλια αποτελεί δομικό και θεμελιώδες φαινόμενο ζωής. Έχει τις ρίζες της βαθιά μέσα στο ασυνείδητο. Δεν ανήκει στην τάξη του συμπτώματος, παρά μόνο στην περίπτωση της εκδήλωσης του νοσηρού πάθους της»

Κατά τον Άγιο Νεκτάριο: «Ο φθόνος είναι πάθος μοχθηρής ψυχής που λιώνει από ζήλια, όταν βλέπει να προκόβει ο διπλανός. Είναι στενοχώρια για τα ξένα αγαθά. Είναι εμπαθής κριτής για τα αγαθά των άλλων. Ο φθόνος είναι ρίζα όλων των κακών, πηγή κάθε συμφοράς και φυτώριο ανουσιουργημάτων. Ο φθόνος είναι απ’ όλα τα πάθη το πιο άδικο και το πιο δίκαιο. Στην πρώτη περίπτωση, ενοχλεί ιδιαίτερα τους καλούς, στη δεύτερη λιώνει αυτούς που το έχουν. Όπως η σκουριά φθείρει και τρώει το σίδερο, έτσι και η ζήλεια κατατρώει την ψυχή που την έχει».

Άραγε πόσο εύκολο είναι να αποδεχτεί και πόσο δυσκολότερο να παραδεχθεί μια φίλη πως είναι ζηλιάρα. Πόσο δυσκολότερο να δουλέψει πάνω σε αυτό το πρόβλημα και να αλλάξει. Το βλέπουμε ξεκάθαρα στον άλλο, μα δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να το παραδεχθούμε για τον εαυτό μας. 

Το διακύβευμα είναι για εκείνη τη φίλη ή τις φίλες που υπομένουν σιωπηλά την ζηλιάρα φίλη τους, πόσο καλό της κάνουν τελικά. Το δε τραγικότερο, σε τι εκπαιδεύονται οι ίδιες; Μακροπρόθεσμα η ζηλιάρα γίνεται φθονερή και η φίλη της σιωπώντας γίνεται υποτελής και δυστυχώς, δεν είναι πια ο εαυτός της.

Επικοινωνία

Στο θέμα της επικοινωνίας, από τα λεκτικά κλισέ του τύπου: «δεν εννοούσα αυτό εγώ απλά…» και ακολουθεί μια κάθόλου απλή ιστορία, μέχρι τη στερεοτυπική σκέψη, το IQ, το EQ, την ενσυναίσθηση, και τις προσωπικές αξίες μας, δυο φίλες δίνουν εξετάσεις καθημερινά. 

Η επικοινωνία είναι ικανή και αναγκαία συνθήκη για την ύπαρξη της φιλίας. Με άλλα λόγια μόνον η καλή επικοινωνία μπορεί να στηρίξει την φιλία, μόνο και μόνο γιατί έχουμε κάποια και ξέρουμε πως θα μας ακούσει. Δεν μπορεί όμως να υπάρξει φιλία δίχως αληθινή επικοινωνία.

Και τώρα τι γίνεται;

Αν ξεκινήσουμε από τα απλά τα βασικά, η πρώτη μας παραδοχή είναι πως δεν είμαστε αιώνιοι. Αυτό θα πρέπει να μας ενεργοποιήσει και να πάψουμε να αναβάλλουμε όλα εκείνα που θεωρούμε σημαντικά. Ένα τηλεφώνημα που δεν προλαβαίνουμε ποτέ, ένα ευχαριστώ που θεωρήσαμε πως εννοείται, ένα «σ΄αγαπάω» που δεν εκταμιεύσαμε ποτέ από το κλειδαμπαρωμένο σεντούκι των συναισθημάτων, για την καλύτερή μας φίλη.

Ισορροπία. Φαινόμενα όπως το εργασιακό burnout, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η κατάθλιψη, έως και οι χειρότερες καταχρήσεις, θα μειώνονταν δραστικά, αν δείχναμε περισσότερη φροντίδα, νοιάξιμο και επιμέλεια για την καλύτερή μας φίλη. 

Γεννάται ένα αίτημα χρόνου που θα αφιερώσουμε στη φιλία μας, για να δουλεύει ρολόι η γεννήτρια αναμνήσεων και εμπειριών, να αντλεί έμπνευση το αέναο storytelling της, και να δυναμώνει για τις χαρές αλλά κυρίως για τις λύπες που η ίδια η ζωή μπορεί να φέρε στο διάβα μας.

Τελικά μια φιλία αποδεικνύεται, μόνον αν αντέξει στο χρόνο. Αν ακόμα και μετά από αρκετά χρόνια, σπάσει ο δεσμός, τότε κάνε πέτρα την καρδιά σου χαρά μου και συνέχισε χωρίς άλλα δάκρυα. Ακούγεται σκληρό αλλά όταν ο χρόνος δεν την σφραγίσει, δεν ήταν ποτέ φιλία.